RSS

Het is een mooi gebruik dat de Vereniging van Vrienden van de UB Groningen tijdens haar jaarvergadering een interessant en bijzonder boekwerk aan de Bibliotheek ten geschenke geeft. Voorbeelden zijn het reisverslag van Daniel Gerdes, het rekenboekje van Barend Lampe (1636) en een verzamelbandje met drukjes van Jurjen Spandaw (1715). De geschenken zijn in de catalogus te vinden door te zoeken op ‘Geschenk vrienden’ als decentrale onderwerpscode.

0b-titelpagina-klein.jpgDit jaar is als geschenk een fraai plaatwerk in groot folioformaat (64 x 45 cm) gekozen, getiteld Dipinti Murali di Pompei.  Het is een portefeuille met een titelblad, een inhoudsopgave, een inleiding in het Italiaans met een Franse vertaling, tien pagina’s toelichting, ook tweetalig, en twintig kleurenlithografieën die wandschilderingen in Pompejaanse huizen weergeven.

De samensteller is Pasquale d’Amelio, de inleiding en de uitvoerige beschrijvingen zijn van de hand van de architect, ingenieur en archeoloog Edoardo Cerillo (of Cirillo), terwijl de platen werden gemaakt door de Napolitaanse kunstenaar Vincenzo Loria (1849-1939) en het geheel is gedrukt door de firma Richter in Napels.

De fraaie grote gekleurde steendrukken tonen architectonische wandschilderingen in diverse gebouwen in Pompeii die bij negentiende-eeuwse opgravingen waren ontdekt. Ze dragen fraaie namen als het Huis van de Tragische Dichter:

 

8-maison-du-poete-tragique-verkleind.jpg

8-maison-du-poete-tragique-detail.jpg

Deze wand is deel van de decoratie van een triclinium, een eetkamer. Mocht tijdens de maaltijd de conversatie stokken, dan hadden de gasten alle gelegenheid om zich te verbazen over de vele details in deze schilderingen.

Het Huis van Castor en Pollux wordt zo genoemd omdat de beide broers op een fresco staan afgebeeld. Deze uitbundige versiering is aangebracht op een wand in het tablinum, een werk- of studeerruimte:

9-maison-de-castor-et-pollux-verkleind.jpg

9-maison-de-castor-et-pollux-detail.jpg

Tamelijk dramatisch ziet de decoratie in het Huis met de Zwarte Wanden er uit:

7-maison-de-la-paroi-noire-verkleind.jpg

Dipinti Murali werd goed ontvangen, zoals blijkt uit de “Documenti ed Apprezzamenti”

casa-dei-vettii-documenti-ed-apprezzamenti-verkleind.jpg

die zijn opgenomen in het supplement, dat geheel gewijd is aan het Huis van de Vettii, dat in 1895 werd opgegraven. Dit deel was al aanwezig in de bibliotheek van het Archeologisch Instituut, dat het ter gelegenheid van de verwerving van Dipinti Murali intussen aan de UB heeft overgedragen, zodat de set nu compleet is.

casa-dei-vettii-omslag-verkleind.jpg

Een van de acht platen is een impressie van het peristilium, de met zuilen omgeven binnentuin, geschilderd door Vincenzo Loria:

casa-dei-vettii-peristilio-verkleind.jpg

Hieronder de oostwand van de oecus, de voornaamste ruimte in het huis, gebruikt als salon of eetzaal:

casa-dei-vettii-parete-orientale-verkleind.jpg

De opzienbarende ontdekkingen die bij de opgravingen in Pompeii werden gedaan trokken heel veel aandacht. Talrijke bezoekers, vooral hooggeplaatsten, lieten zich er rondleiden, en er verschenen allerlei publicaties. Dipinti Murali past dan ook in een traditie. Vergelijkbare werken in bezit van onze bibliotheek zijn bijvoorbeeld Die Wanddekorationen in Pompeji van Emil Presuhn (Leipzig 1877), met 24 chromolithografieën, maar op een veel kleiner formaat (ca. 34×25 cm):

presuhn-iv-reg-vi-ins-xiv-n-20-verkleind.jpg

onder meer van deze wand in een triclinum, met details die naar Egypte verwijzen.

Vijf jaar later publiceerde een andere Duitse archeoloog, August Mau, zijn Geschichte der decorativen Wandmalerei in Pompeji (Berlijn 1882).

mau-eerste-stijl-huis-van-sallustius-verkleind.jpg

Mau is degene die de nog steeds gehanteerde verdeling in vier stijlen van Romeinse wandschilderkunst definieerde. De decoratie hierboven is in de eerste stijl (ca. 150-80), en bevindt zich in het atrium van het Huis van Sallustius, dat zo genoemd wordt naar een oproep op de gevel van het gebouw om te stemmen op een zekere Gaius Sallustius.

Op 20 juni 1887 schreef The New York Times dat Dipinti Murali di Pompei in een kleine oplaag was verschenen en dat de prijs van de set $75 bedroeg. Daar werd aan toegevoegd dat ‘If the publisher receives encouragement here the American edition will be 100 copies’, maar het lijkt er niet op dat die er ooit gekomen is.

Het werk is natuurlijk een fraai plaatwerk, maar het diende ook als voorbeeldboek voor kunstschilders. Onze nieuwe aanwinst is rond 1913 aangeschaft door de toen in Amsterdam werkzame schilder Servais Braham sr., die onder meer wand- en plafondschilderingen in kerken en kapellen vervaardigde.

Zo is het geschenk van de Vrienden van de UB niet alleen een prachtig werk op zich, het heeft ook een interessante herkomst en is tevens een uitstekende aanvulling op een kleine collectie, die hiermee weer eens onder de aandacht gebracht kan worden.