RSS

Inc. 189: het plaatje van de UB-website

ubg-uklu-inc-189-wapen-willem-frederici-klein.jpgDit plaatje kent iedere bezoeker van de website van de bibliotheek waarschijnlijk wel, maar wat stelt het eigenlijk voor? Het is de hoofdletter Q aan het begin van de tekst van het eerste van de twee delen van Vincent van Beauvais, Speculum naturale, gedrukt door Adolf Rusch te Straatsburg in 1464-1470 (aanvraagnummer: uklu inc 189 1). In de Q is een wapen geschilderd, met links een tweekoppige adelaar en rechts … hoe dit heraldisch te beschrijven weet ik eerlijk gezegd niet. Drie bloemen (tulpen?) in een blauw vlak dat is gedeeld door een witte band waarop een rode bloem (roos?). Op de banderolle daaronder staat (met wat afkortingen) te lezen: ‘Magister Wilhelmus Frederici artium et medicinae doctor’.

inc-189-2-initiaal-frederici.jpgIn het tweede deel staat een vergelijkbare initiaal P, die wat eenvoudiger is uitgevoerd, want hij moet het doen zonder randversiering.

Wilhelmus Frederici (ca. 1450-3 augustus 1525) was de belangrijkste pastoor van de Martinikerk en als zodanig hoofd van de geestelijkheid van de Stad en het Gorecht. Hij had in Italië theologie en geneeskunde gestudeerd en was in Ferrara gepromoveerd. Hij behoorde tot de ‘Aduarder Kring’, een geleerd gezelschap humanisten uit Noord-Nederland, Ostfriesland en Westfalen, die regelmatig in het klooster van Aduard verbleven, en zich bezig hielden met theologische en literaire onderwerpen. Hij is ook begonnen met het schrijven van een geschiedenis van Friesland, De Frisiorum situ &c., dat onvoltooid is gebleven: er bestaat alleen nog een fragment van een afschrift.Frederici had een voor die tijd grote verzameling boeken (tot op heden zijn 24 delen bekend), o.a. een Hebreeuwse bijbel, teksten van Paulus, van klassieke auteurs, en humanistische standaardwerken.

In veel van zijn boeken staat vermeld voor hoeveel geld ze gekocht zijn en dat de boeken ‘non preparatum’ waren, wat wel moet betekenen dat ze niet alleen niet gebonden waren, maar ook nog niet van kleur voorzien. Het waren alleen de bedrukte katernen. De nieuwe eigenaar moest er zelf voor zorgen dat de grote en kleine rode en blauwe en rood/blauwe initialen, de rubrieken en andere leeshulpen werden aangebracht.

inc-189-1-aant-frederici.jpg

Frederici kocht deze encyclopedie van Vincent van Beauvais in 1477 op de Odgermarkt voor 18 gouden rijnse guldens, zoals hij in het eerste deel aantekende. Na zijn dood kwamen de boeken grotendeels aan de Martinikerk. Ze zijn niet allemaal bij elkaar gebleven: diverse van zijn boeken worden nu verspreid over de wereld bewaard.

inc-189-1-fol-2.jpg

In het eerste deel staat rond de tekst geschreven ‘Prologus Speculum Naturalis Vincentcii Beluacensis’, rond de initiaal en langs de linker kolom is decoratie in penwerk aangebracht, er zijn een rood en een blauw initiaaltje getekend, verdere hoofdletters zijn met rood aangestreept en rode paragraaftekens ingevoegd.

De band om het eerste deel is de originele. Daarvan zijn trouwens wel de decoratieve metalen pinnen verdwenen, evenals het titelvenster. Alleen de spijkergaten zijn overgebleven.