Een blad uit Hartmann Schedel, Liber chronicarum
14 October 2009
Een van de beroemdste incunabelen, of wiegedrukken - boeken gedrukt vóór 1 januari 1501 - is de wereldkroniek van Hartmann Schedel (1440-1511), een arts en humanist uit Neurenberg. Dit rijk met houtsneden geïllustreerde werk verscheen in 1493 te Neurenberg bij Anton Koberger, in een Latijnse (Liber chronicarum) en een Duitse (Buch der Chroniken) versie. De UB bezit een exemplaar in het Latijn (Inc. 163) en een facsimile van de uitgave in het Duits (uokw 980A 004). Het boek was heel gewild, maar ook erg duur, zodat er in 1496 een roofdruk in het Duits en in 1497 in het Latijn op de markt kwam.
Een blad uit die Latijnse roofdrukversie kreeg de UB in mei 2008 ten geschenke (Inc. 163A) van mevrouw Elizabeth Bruinsma-van Oers.
Het belang van het boek ligt niet zozeer in de tekst, die voornamelijk is ontleend aan Italiaanse wereldkronieken, maar vooral in de illustraties, het grafisch ontwerp en de stadsbeschrijvingen, die alle wel origineel zijn.
Heel bijzonder is dat het productieproces van dit groots opgezette werk vanaf de compilatie van de tekst tot aan de laatste afrekeningen van de drukkers geheel gedocumenteerd is. Het ontwerp voor de lay-out van de tekst en de ruim tweeduizend houtsneden is in een handgeschreven codex bewaard gebleven. Hiernaast een bladzijde uit de kopij en de gedrukte versie.
Er zijn twee kaarten in het boek opgenomen. Een wereldkaart toont drie continenten: Europa, Afrika en Azië.
De kaart van Duitsland beeldt heel Midden-Europa af.
Veel van de weergegeven stadsgezichten berusten op fantasie - voor Pisa, Verona en Toulouse bijvoorbeeld is dezelfde plaat gebruikt - maar die van 23 Duitse steden zijn tamelijk realistisch.
De afbeelding van Straatsburg laat zien hoe nauwkeurig de lay-out is voorbereid. Die is er helemaal op gericht om te laten zien dat de kerktoren van de stad (’Argentina’ in het Latijn) de hoogste ter wereld was.
N.B. De zwart-witillustraties zijn overgenomen uit: Elisabeth Rücker, Die Schedelsche Weltchronik. Das grösste Buchunternehmen der Dürer-Zeit. München 1973 (uokw 725S 004). Een uitgebreide studie van het productieproces is: Adrian Wilson, The making of the Nuremberg Chronicle. Amsterdam 1976 (uokw 725S 003).